Historia szkoły

Historia szkolnictwa w Harcie Dolnej

 

     W oparciu o dostępne źródła, jest trudno ustalić kiedy w Harcie powstała pierwsza szkoła. Należy przypuszczać, że na terenie Dynowszczyzny szkoły parafialne istniały już w XV wieku. Z wizytacji biskupich z lat 1646 –1755 wynika, że w tych latach istniała szkoła parafialna w Harcie .

Utrata niepodległości i przejście pod zabór austriacki tych terenów zmienił sytuację szkolnictwa. W 1774 roku cesarzowa Austrii, Maria Teresa, przeprowadziła reformę szkolnictwa, nadając szkołom charakter państwowych instytucji. Z początków XIX wieku pochodzą wzmianki mówiące o szkole parafialnej w Harcie z dwoma nauczycielami. Na bazie istniejącej szkoły parafialnej utworzono później szkołę ludową w Harcie.

27 kwietnia 1875 roku orzeczenie Rady Szkolnej Krajowej powołało do istnienia Szkołę Ludową w Harcie Dolnej. Była to jednoklasowa szkoła. Umieszczona w drewnianym budynku, zlokalizowana w dość kłopotliwym dla dzieci miejscu. Adam Krynicki, ówczesny długoletni nauczyciel, podjął się budowy nowej szkoły na innym miejscu, przy znacznym wsparciu dziedzica, Ignacego Skrzyńskiego. Do tej szkoły uczęszczały dzieci z całej Harty. Adam Krynicki pracował w szkole 42 lata, po nim Stanisław Bienia , Maria Konieczków, a po niej posadę objął Wojciech Gładysz jako kierownik szkoły.

      Rok szkolny 1909/10 zakończono wspaniałymi dochodami 500 letniej rocznicy zwycięstwa króla Władysława Jagiełły nad Krzyżakami pod Grunwaldem. Szkoła dwuklasowa w Dolnej Harcie miała wtedy zobowiązanych do nauki 400 dzieci i zapisanych 300 dzieci, uzyskała dodatkowego nauczyciela p. Jana Nowakowskiego.

      14 czerwca 1914 r. po zabójstwie  arcyksięcia Ferdynanda rozpoczęła się pierwsza wojna światowa - kierownika szkoły w Harcie Dolnej p. Wojciecha Gładysza powołano do służby wojskowej.

Wojna spowodowała przerwę w nauce – w roku szkolnym 1914/15 lekcji w szkole nie było. Wioskę i szkółkę „zalała fala rosyjskiego żołdactwa – towarzyszyły im rabunki i pożogi”.

Kierownik szkoły w Harcie Dolnej po upadku Przemyśla został wzięty do niewoli rosyjskiej. Zastępstwo po nim w szkole objęła p. M. Barański. Nauczyciele mieli teraz trudne zadanie do wykonania, gdyż „młodzież szkolna z powodu przerwy w nauce i obcowaniu z wrogiem zdziczała niezmiernie i zapomniała nabytych wiadomości”.

W. Gładysz, poprzedni kierownik szkoły, 4.11.1918 r. powrócił z niewoli rosyjskiej – ku swemu wielkiemu zadowoleniu zastał szkołę „ w całości, a naukę w pełni rozwoju”.

W latach 1918/19 i 19/20 w szkole pracowało 4 nauczycieli, nauka odbywała się w 2 salach.

Mimo obowiązku szkolnego, po wojnie dzieci nie były regularnie posyłane do szkoły, doszło nawet do tego, że zatrzymywane były przez rodziców 5 miesięcy do pomocy w gospodarstwie a 5 miesięcy uczyły się w szkole.

Pierwsze lata państwowości polskiej były dość niekorzystne dla szkolnictwa w Harcie, częste zmiany grona pedagogicznego, trudności natury materialnej. Brakowało funduszy, opału, a nawet odpowiedniej opieki zdrowotnej. W 1921 roku nastąpił wybuch epidemii czerwonki.  Zarząd szkoły w Harcie Dolnej zmuszony niejako fatalnym stanem budynku zaapelował do Powiatowej Rady Szkolnej, do Kuratorium  we Lwowie o przyznanie pieniędzy na remont szkoły. Osobiste interwencje kierownika szkoły W. Gładysz przyniosły pewne owoce, otrzymano bowiem z biura odbudowy w Przemyślu 18 kubików drewna na ten cel. Z początkiem 1924 roku utworzono dzięki inicjatywie W. Gładysz, Komitet Odbudowy szkoły, który zwrócił się do „krajan w Ameryce” o wsparcie tej akcji. Szkoły. Harcanie z Ameryki przesłali na szkołę 170 dolarów, za które kupiono dachówkę na pokrycie dachu.

Z początkiem 1933 roku na zasłużona emeryturę przeszedł wieloletni kierownik szkoły Wojciech Gładysz. Zastępstwo po nim przejęła Stefania Borkowska, a od 15 sierpnia 1933 ten urząd objął Jan Kwolek, dotychczasowy nauczyciel w Brzozowie. Przejmując placówkę zastał ją w dość opłakanym stanie. Za taki stan obwiniał członków poprzedniej Miejskiej Rady Szkolnej. Pomimo dezaprobaty tej Rady przewodniczący przeznaczył pewne fundusze na kolejne prace remontowe w budynku szkolnym.

    W 1934/35 r. zobowiązanych do pobierania nauki w szkole w Harcie Dolnej było 229 dzieci, trwały zabiegi o 3 salę lekcyjną. Początkiem 1935 r. przeprowadzono reorganizację dotychczasowych gmin. Powstała gmina zbiorowa z siedzibą  wójta w Dynowie i sołtysów we wsiach.

W roku szkolnym 1937/38 ukonstytuował się  Komitet Budowy Szkoły, który jednak napotykał ogromne trudności w swym działaniu wśród biednej ludności wiejskiej.

    W maju 1938 roku rozpoczęto budowę boiska gimnastycznego szkolnego  z inicjatywy samych gospodarzy, ale z powodu pilnych prac polowych  wkrótce ją przerwano. Dotychczasowa 3 klasowa szkoła w Harcie Dolnej przemianowana została z dniem 15.11.1937 r. na powszechną publiczną szkołę stopnia II. W roku 1938 szkoła otrzymała nowy kaflowy piec i 12 ławek - wykonano też wiele remontów i drobnych inwestycji w  szkole.

     Pod koniec roku szkolnego 1938/39 „wisiała nad Polską groźba wojny”. 12.09.1939 r. armia niemiecka wkroczyła do Dynowa i kierowała się na Przemyśl. Od wschodu przekroczyły granice Polski „Sowiety”. Szkoła w Harcie zajęta była przez wojsko niemieckie, zniszczona została biblioteczka uczniowska i wiele pomocy naukowych. Nauka odbywała się w 1 sali,  uczyli: kierownik Jan Kwolek i Stefania z Borkowskich Kwolkowa. Frekwencja była  w wyższych klasach słaba – z powodu braku odzieży, butów. W ciągu zimy zdarzały się liczne przerwy w nauce.

1.04.1940 r. zwolniona została po 15 latach pracy Stefania z Borkowskich Kwolkowa. Od 1.04.1940 r. kierownik szkoły Jan Kwolek został po 8 latach pracy w Harcie przeniesiony na to samo stanowisko do Bachórza.

     31.07.1951 r. odszedł na emeryturę były kierownik szkoły  Jan Kwolek, a na jego miejsce od 1.08.1951 r. przyszedł do pracy Mieczysław Błachut.

Szkoła mieściła się w dwóch budynkach i starej szkole macierzystej, w której były 2 sale lekcyjne i kancelaria oraz w budynku wynajętym, w którym było 2 sale lekcyjne. Uczyło wtedy w szkole 5 nauczycieli: Mieczysław Błachut, Joanna Błachut, Stefania Kwolek, Janina Łomnicka, Maria Politowicz; utworzono szereg organizacji uczniowskich PUK, ZHP, SKOW, PPR. Nauczyciele uczestniczyli w kursach, zdawali kolokwia z zakresu samokształcenia ideologicznego.

Podejmowano „zobowiązania na odcinku podniesienia wyników nauczania , porządku i czystości w szkole”.

W roku 1952/53 rozpoczęto starania o budowę nowej szkoły. Prócz gromadzenia pieniędzy, zaczęto rozglądać się za miejscem dla założenia cegielni, by wypalać cegłę na nową szkołę.

Podczas wakacji 1952 r. nastąpiła radiofonizacja wsi. Szkoła nadal nie otrzymała potrzebnych funduszy z Wydziału Oświaty w Brzozowie w związku z czym nie można było poczynić inwestycji.

     Rok szkolny 1963/1964 został rozpoczęty niezwykle uroczyście w związku z otwarciem nowej szkoły w Harcie Dolnej. Szkoła ta była pierwszym Pomnikiem 1000 - lecia Państwa Polskiego w dawnym powiecie brzozowskim. Szkoła otrzymała nazwę: „Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Bohaterów Walk Chłopskich w Harcie.

 

 

 

    Opracowała:  mgr Lidia Wojtas

                                                                                              

Bibliografia:

 

Archiwum Szkoły Podstawowej nr 1 w Harcie, Kronika Szkoły Dwuklasowej w Harcie Dolnej

M. Krasnopolski, Dynów w okresie międzywojennym

W. Wojtas, Parafia Harta w latach1918 – 1939, Przemyśl 1997